Crna Gora

Glavne karakteristike

Obrazovna politika se kreira na centralnom nivou. Ministarstvo prosvjete, nauke, kulture i sporta je odgovorno za cjelokupnu obrazovnu politiku.

Finansiranje do-univerzitetskog obrazovanja iz javnih izvora vrši se sa centralnog nivoa, uz određeno učešće lokalnih samouprava. Kada je u pitanju finansiranje javnih ustanova visokog obrazovanja, međusobna prava i obaveze između javne ustanove i Vlade za realizaciju studijskih programa I i II ciklusa studija uređuju se ugovorom o finansiranju. U maju 2019. godine, potpisan je Ugovor o finansiranju između Vlade Crne Gore i Univerziteta Crne Gore, na tri godine. Novi, tkz. ugovorni model finansiranja, će prvi put dati jasan uvid u odnos ulaznih i izlaznih parametara, kao i performansi univerziteta, a sve u cilju unapređenja kvaliteta rada na Univerzitetu.

Pružaoci obrazovanja: Usluge obrazovanja i vaspitanja pružaju se u predškolskoj ustanovi, školi, obrazovnom centru, resursnom centru, kod organizatora obrazovanja odraslih, na univerzitetu, fakultetu, umjetničkoj akademiji i višoj školi - koji mogu biti javni ili privatni.

U do-univerzitetskim javnim obrazovnim ustanovama obrazovanje je svjetovnog karaktera a religijske aktivnosti nisu dozvoljene osim u srednjim vjerskim školama. Obrazovanje i vaspitanje ostvaruje se u predškolskoj ustanovi, školi, obrazovnom centru, resursnom centru, kod organizatora za obrazovanje odraslih.

Jednakost: Crnogorski građani su jednaki u ostvarivanju pravi na obrazovanje, bez obzira na nacionalnost, rasu, pol, jezik, religiju, socijalno porijeklo ili drugo lično svojstvo. Strani državljani koji imaju privremeni boravak ili stalno nastanjenje u Crnoj Gori, jednaki su u ostvarivanju prava na obrazovanje sa crnogorskim državljanima. Kada je u pitanju visoko obrazovanje, stranac ima pravo upisa na studijski program u Crnoj Gori pod istim uslovima kao i crnogorski državljani, u skladu sa Zakonom o visokom obrazovanju i statutom ustanove.

Jezik na kojem se izvodi nastava: Nastava u obrazovnim ustanovama izvodi se na zvaničnom, crnogorskom jeziku. Nastava se izvodi i na drugim jezicima u službenoj upotrebi: srpskom, bosanskom, albanskom i hrvatskom.

Obrazovni program: Obrazovanje i vaspitanje pružaju se na osnovu obrazovnih programa koje usvaja Ministarsto prosvjete, nauke, kulture i sporta na osnovu preporuke odnosnog savjeta. U visokom obrazovanju, akreditaciju studijskih programa vrši Agencija za kontrolu i obezbjeđenje kvaliteta visokog obrazovanja na osnovu prijedloga ustanove visokog obrazovanja.

Autonomija: Ustanove do-univerzitetskog obrazovanja su autonomne u realizaciji obrazovnih programa. Autonomiju ustanova visokog obrazovanja garantuje Ustav i Zakon o visokom obrazovanju.

Obezbjeđivanje kvaliteta: Obezbjeđivanje kvaliteta rada u obrazovnim ustanovama vrši se kroz samoevaluaciju i evaluaciju. Samoevaluaciju obavlja sama institucija. Evaluaciju vrše nadležna javna tijela ili licencirana agencija. Metodologiju za obezbjeđivanje i unapređivanje kvaliteta obrazovno-vaspitnog rada u ustanovi (samoevaluacija i evaluacija) propisuje Ministarstvo prosvjete, nauke, kulture i sporta.

Poslove na obezbjeđenju kvaliteta u visokom obrazovanju obavlja Agencija za kontrolu i obezbjeđenje kvaliteta visokog obrazovanja u skladu sa evropskim standardima i smjernicama. Agencija je osnovana 2017. godine u skladu sa Zakonom o visokom obrazovanju. Agencija, između ostalog, sprovodi postupak akreditacije studijskog programa i eksterne evaluacije (reakreditacije) ustanove visokog obrazovanja u skladu sa Evropskim standardima i smjernicama za obezbjeđenje kvaliteta u Evropskom prostoru visokog obrazovanja- ESG. Poslove unapređivanja i razvoja visokog obrazovanja obavlja Savjet za visoko obrazovanje.

Trendovi i reforme u obrazovanju: Obrazovanje se posmatra kao ključni faktor društvenog razvoja i Crna Gora kontinuirano sprovodi reforme u ovoj oblasti u cilju usklađivanja obrazovnog sistema sa savremenim trendovima i kvalitetom. Posljednjih godina reforme su sprovedene na svim nivoima obrazovanja. Reformama je prethodilo usvajanje novih zakona kao i usvajanje izmjena i dopuna postojećih, za odnosni nivo obrazovanja i njegovu harmonizaciju sa EU legislativom.

Budući trendovi i napori u oblasti obrazovanja u Crnoj Gori odnosiće se na sljedeće:

Razvoj socijalnog partnerstva i aktivno uključivanje partnera u planiranju, organizaciji i implementaciji obrazovanja i obuke
Unapređenje fleksibilnosti stručnog obrazovanja i obuke kroz razvoj modularizovanih obrazovnih programa zasnovanih na ključnim kompetencijama
Sprečavanjeranog napuštanja sistema školstva
Razvoj sistema karijerne orijentacije za sve tipove obrazovanja
Unapređenje inicijalnog i kontinuiranog obrazovanja nastavnika sa posebnim naglaskom na obrazovanje nastavnika praktične nastave
Usklađivanje politike upisa sa potrebama tržišta rada kao i srednjoročnim i dugoročnim strateškim zahtjevima
Unapređenje uslova rada u školama, školske opreme i nastavnih pomagala ; unapređenje i razvoj udžbenika i relevantnih materijala za učenje
Mobilnost i internacionalizacija
Priznavanje neformalnog i informalnog obrazovanja.

Obrazovni nivoi

Obrazovni sistem Crne Gore sastoji se od predškolskog obrazovanja, osnovnog obrazovanja, opšteg srednjeg obrazovanja, stručnog obrzovanja, višeg i visokog. Obrazovanje odraslih je dio sistema obrazovanja i sprovodi se za sve nivoe obrazovanja.

Predškolsko obrazovanje se sprovodi u jaslicama (za djecu do 3 godine starosti) i vrtiću (za djecu od 3 do 6 godina starosti) sa grupama podijeljenim po starosnoj dobi. Predškolsko obrzovanje nije preduslov za pohađanje osnovne škole.
Osnovno obrazovanje je obavezno i besplatno za svu djecu od 5 do 15 godina starosti. Trajanje osnovnog obrazovanja je devet godina a podijeljeno je na tri ciklusa što znači da je u Crnoj Gori osnovno i niže srednje obrazovanje organizovano kao sistem jedinstvene strukture.
Opšte srednje obrazovanje sprovodi se u gimnazijama. Ovo obrazovanje nije obavezno. Ginmaziju mogu upisati osobe koje su završile osnovno obrazovanje i koje su mlađe od 17 godina. Obrazovanje u gimnazijama traje četiri godine.
Srednje stručno obrazovanje takođe nije obavezno. Vrši se u srednjim stručnim školama i može biti dvogodišnje, trogodišnje i četvorogodišnje. Srednje stručno obrazovanje se takođe vrši u srednjim umjetničkim školama.
Visoko obrazovanje se stiče na Univerzitetu Crne Gore koji je državni univerzitet, tri privatna univerziteta, dva nezavisna privatna fakulteta i jednom državnom nezavisnom fakultetu. Od studijske 2017/2018. godine osnovne studije, koje se realizuju po novom modelu studiranja 3+2+3, na Univerzitetu Crne Gore su besplatne, dok su od studijske 2020/2021. godine master studije, po reformisanom modelu, na Univerzitetu Crne Gore, takođe besplatne.

Obrazovanje djece sa posebnim obrazovnim potrebama

Obrazovanje djece sa posebnim obrazovnim potrebama je dio jedinstvenog obrazovnog sistema i obavezno je od trenutka utvrđivanja posebne obrazovne potrebe kod djeteta. Ova vrsta obrazovanja sprovodi se u predškolskoj ustanovi, ustanovama osnovnog i srednjeg opšteg i stručnog obrazovanja, ako i u resursnom centru. Obrazovanje djece sa posebnim obrazovnim potrebama se pruža na specifičnom obrazovnom nivou koji odgovara fizičkom, intelektualnom, emotivnom i društvenom razvoju djeteta sa posbenim obrazovnim potrebama. Prostor, oprema i nastavni materijal moraju biti prilagođeni djeci sa posebnim obrazovnim potrebama a škole su obavezne da obezbijede adekvatne uslove za njihovo obrazovanje.

Vanredno umjetničko obrazovanje (Javne muzičke škole)

Škole za osnovno muzičko obrazovanje nude vanredno obrazovanje kao dodatno obrazovanje djece uzrasta osnovne škole. Ova vrsta obrazovanja je dobrovoljna. Djeca od 6. godine starosti mogu pohađati nastavu u ovim školama nakon polaganja prijemnog ispita na kojem treba da zadovolje osnovne preduslove odnosno pokažu talenat za određeni muzički instrument, balet ili pjevanje. Školarina u javnim osnovnim muzičkim školama se ne plaća.